اگر عاشقى شعر « حالى » بخواند * به رجم و به طردش مجالى نماند « 1 » شهادت ز درويش مسموع نيست * چو شالش بود كهنه خود كشتنى ست « 2 » ز « توحيد » ، درويش چون دم زدى * شدى ممتنع واجب ، او ملحدى چو شوريده‌اى ترك دنيا نمود * بگفتند مرتد شد آن بىوجود « 3 » ز توحيد حق آن چنان خشمگين * كه كافر ز اسلام و ملحد ز دين « 4 » به صوفى چنان دشمن آن قوم خر * كه سنّى به شيعه ز لعن عمر ز تقليد فرهاد بىدين و داد * كمر بسته بر كين اهل سداد به خود كرده واجب چو ذكر خدا * كه لعنت فرستد بر اوليا ز جور و ز كين و ز ترك صواب * همين بس كه كردند ايران خراب « 5 » چو عصيان اعيان به پايان رسيد * دل اهل ايمان هم از ايشان رميد چو رنجيد از ايشان « دل مرد حق » * بگرداند حق هم از ايشان ورق « 6 » گفتنى است كه در فصل الخطاب قطب الدين نيريزى و برخى گفته‌ها و نوشته‌هاى ديگر وى ، كه گزارش آن را در همين مجموعه آورده‌ايم ، اطلاعات ديگرى در اين زمينه وجود دارد كه بدون آنچه در آنجا ، به ويژه دربارهء ارتباط سقوط صفويه با درگيرىهاى موجود ميان علماى ظاهر و باطن آمده ، بحث « رويارويى فقيهان و صوفيان » تكميل نمىشود ؛ اما از بابت آن كه تكرار نشود ، خوانندگان ارجمند را به مطالعهء آن بخش ارجاع مىدهيم . 9 - على قلى جديد الاسلام و تصوف پدر آنتونيو دوژزو ، كشيش پرتغالى مسلمان‌شدهء دورهء صفوى است كه پس از بازگشت از مسيحيت ، در تاريخ 14 سپتامبر 1697 [ هفتم ربيع الاول 1109 ] به اسلام گرويد و شروع به فراگيرى آموزش‌هاى اسلامى كرد . وى با توجه به آموخته‌هاى پيشين و پسين خود ، توانست آثار جالبى را در نقد مسيحيت عرضه كند . طبيعى است كه اين نقدها ، در محدودهء اطلاعاتى است كه در اصفهان آن روزگار ، فراهم شدنى بوده است . ما پيش از اين ، كتاب سيف المؤمنين فى قتال المشركين « 7 » يا نقد تورات او را معرفى كرديم و اطلاعات باارزشى را

--> ( 1 ) . بيت‌هاى ش 358 - 361 ( 2 ) . بيت ش 363 ( 3 ) . بيت‌هاى ش 367 - 368 ( 4 ) . بيت‌هاى ش 379 ( 5 ) . بيت‌هاى ش 388 - 391 ( 6 ) . بيت‌هاى ش 442 - 443 ( 7 ) . جديد الاسلام ، على قلى ، سيف المؤمنين يا نقد تورات ، به كوشش رسول جعفريان ، قم ، انصاريان ، 1375